Herontdek het Oude Egypte Met Tehuti Research Foundation

Vrouwen in het Oude Egypte

In geen enkele verleden noch hedendaagse maatschappij werden of worden vrouwen zo geëerd als in het Oude Egypte. In iedere maatschappij waar vrouwen hoog geacht worden, is het vanzelfsprekend resultaat de gelijkheid tussen man en vrouw. De belangrijkste aspecten/attributen/beginselen van God werden door vrouwen gepersonifieerd. De 'netert' (verkeerdelijk vertaald als 'godin') Ma-at, is de personificatie van het principe van de kosmische orde. Zij houdt het universum in evenwicht, orde en harmonie. Haar kosmische macht is de bron zonder welke de andere 'neteru' (goden en godinnen) machteloos zijn.

Verder hebben we Isis, Moet, Sekhmet, Nephthys, Hathor, Seshat en vele andere vrouwelijke 'neteru', die de grootste aspecten van de Ene Universele God verpersoonlijken.

De Egyptische beschaving was aan de vrouwen toevertrouwd. De vrouw (de prinses) en niet de man, was de wettige erfgename van de troon. De man met wie zij verkoos te huwen, zou de heersende Farao worden.

Ook de koninklijke autoriteit en de opperste leiding bij zaken werden zonder voorbehoud aan vrouwen toevertrouwd. Gedurende de gehele Egyptische geschiedenis was het de prinses die het "zonnebloed" doorgaf aan de volgende generaties. Zij was verantwoordelijk voor de zuiverheid van de stamboom en de continuïteit van de dynastie. Egyptische koningen eisten het recht op de troon door te huwen met de erfgename. De Egyptenaren wisten dat de manieren en de moraal van de mannen zouden aftakelen als de vrouwen niet met respect behandeld werden of hun invloed op de gemeenschap niet mochten uitoefenen.

Zoals reeds vermeld waren vrouwen de personificaties van belangrijke aspecten of attributen van de Ene God. Hoeveel belangrijker kan een vrouw nog worden?

Vermits vrouwen de wettige erfgenamen van de troon waren, speelden zij een belangrijke rol in de Staatszaken. Zij waren een soort makelaars van macht. De koninginnen van Egypte hadden soms uitzonderlijke invloed als raadgeefsters van de Farao's. Sommige koninginnen bestuurden Egypte gedurende een lange tijd. Vooral Hatshepsoet is een goed voorbeeld van een vrouw-Farao.

Vrouwen konden om het even welke positie bekleden in de tempel. Er waren priesteressen van de "neteru". Verschillende onder hen bereikten de status van "heilige vrouwen". En een aantal van die laatste (vergelijkbaar met onze huidige heiligen) hadden hun eigen speciaal schrijn.

Reeds van in de vierde of vroege vijfde dynastie zijn er vermeldingen van vrouwelijke artsen. Eén ervan droeg de titel "Mevrouw directrice van Mevrouwen artsen".

Ook het beroep van schrijver was niet voorbehouden voor mannen, we weten dat er ook vrouwen waren die deze titel droegen.

Vrouwen hadden alle rechten met betrekking tot eigendommen, en hun wettelijke status liet hen toe handel te drijven (kopen en verkopen) en wettelijke activiteiten uit te oefenen.

Volgens sommigen mochten de Egyptische priesters slechts 1 vrouw hebben, terwijl de rest van de gemeenschap mocht kiezen hoeveel echtgenotes zij hadden. Het tegendeel is waar, afbeeldingen op monumenten tonen steeds individuen met 1 gemaal/gemalin. Wederzijdse affectie, tederheid en liefkozingen kunnen afgeleid worden uit de tedere manier waarop zij samen zitten met hun partner en hun kinderen.

Mannen en vrouwen zaten samen of afzonderlijk in een ander gedeelte van de kamer. Ze werden niet afgezonderd zoals in het oude Griekenland het geval was. De Egyptenaren behandelden hun vrouwen heel anders, wat voldoende bewezen wordt door beeldhouwwerken en verslagen van oude schrijvers. Vrouwen werden verwacht deel te nemen aan bepaalde openbare evenementen, samen met hun echtgenoot of partner.

De beste omschrijving van de Egyptische vrouw werd gegeven door een weduwnaar die over zijn overleden echtgenote schrijft:

Haar gesprekken zijn nuttig, haar conversaties aangenaam, zij geeft goede raad in haar brieven, alles wat over haar lippen komt is zoals het werk van Ma-at, de 'netert' van de Waarheid, een perfecte vrouw, aanbeden in haar stad, de hand reikend aan iedereen, sprekend over goede dingen, herhalend wat men liefheeft, genot schenkend aan iedereen, niets kwaads kwam ooit over haar lippen, zij is meest geliefd door iedereen…

De geschiedschrijver Diodorus vermeldde dat een deel van de overeenkomst, afgesloten bij het huwelijk, was dat de vrouw de controle over haar echtgenoot zou hebben, en dat geen bezwaren mochten geuit worden over haar bevelen.

Een instructie uit het Nieuwe Koninkrijk (ca. 1500 voor Christus) bevestigt het verslag van Diodorus:

Controleer uw echtgenote niet in haar huis,
Wanneer je weet dat ze efficiënt is;
Zeg niet "Waar is het? Haal het!",
Wanneer ze het op de juiste plaats gelegd heeft.
Laat je ogen haar observeren in stilte,
Dan zal je haar vaardigheid (h)erkennen:
Er is vreugde wanneer je hand bij haar is,
Weinigen weten dit.

Men verwees naar de vrouw met de benaming Nebt-Het, wat letterlijk betekent De Gouden (hoogste, edelste) Dame van het Huis. Er is geen enkele verwijzing gevonden naar een man als "meester van het huis"

In de Osiris legende huwden Osiris en Isis (broer en zus). De relatie tussen Isis en Osiris was louter een allegorische fabel. In een bredere kosmologie kan ze beschouwd worden als een soort goddelijke liefde. Hun relatie is een toonbeeld van toewijding. Wij verwarren ze echter met seksualiteit, en worden dan afgeschrikt door de incestueuze daad.

Dit concept van toegewijde liefde werd overgedragen aan het gewone volk. Toegewijde geliefden noemden mekaar broer en zus. De medeklinkers in de oud-Egyptische woorden voor broer en echtgenoot zijn hetzelfde. Zo ook de medeklinkers in de woorden voor zuster en echtgenote. Vermits oud-Egyptisch geschreven werd zonder klinkers, kan dit bijgedragen hebben tot de verwarring van enkele geschiedkundigen, zoals de Griek Diodorus. Hij rapporteerde dat huwelijken tussen broers en zussen te wijten waren aan - en geinspireerd waren door - de Isis/Osiris mythe!

Gedurende bepaalde perioden uit de antieke geschiedenis was het wettelijk toegelaten dat oude Egyptenaren, Atheners en Hebreeërs huwden met een zus van dezelfde vader, maar niet geboren uit dezelfde moeder. Slechts weinig Egyptenaren deden dit, en dan nog alleen als deze halfzuster de wettige erfgename was, zodat ze op die manier de troon konden erven. De Ptolemeeën keken niet naar de beperking van vaders zijde, maar de Ptolemeeën waren geen Egyptenaren.

De Wijze Man, Ptah-hotep, geeft volgende raad aan mannen:

Als u een man van aanzien bent,
Zoek voor uzelf een huishouden
En hou van je echtgenote bij jou thuis,
Zoals het betaamt. Vul haar buik, kleed haar rug;
Zalf haar ledematen met haar medicijnen.
Maak haar hart blij, zolang ze leeft; zij is een goed veld voor haar heer.

Het moederschap was geliefd en gekoesterd in het oude Egypte. De volgende sage vat dit samen:

U zult nooit vergeten wat uw moeder voor U gedaan heeft. … Zij heeft u gebaard en op alle mogelijke manieren gevoed. Als U haar zou vergeten, zou zij U dat kunnen kwalijk nemen, zij zou haar handen kunnen heffen naar God, en Hij zou haar klacht horen. Na de afgesproken maanden verzorgde zij U nog drie jaar. Zij voedde U op, en toen U naar school ging, en leerde schrijven, kwam zij dagelijks tot bij uw leraar met brood en bier uit haar huis.

De uitdrukking en de houding van gehuwde paartjes afgebeeld op Egyptische kunstwerken tonen diepe liefdesgevoelens, affectie en warmte. Een aantal gedichten drukken een waarneembaar deel romantische liefde uit. Deze uitwendige tekenen van warmte en liefde, vooral onder gehuwde paren, zijn uniek in de kunstwerken van de oude wereld.

Egyptische liefdesgedichten hebben ons een aantal uitzonderlijke uitingen van gevoelens nagelaten, zowel door jonge geliefden, als gehuwden.

In Egyptische liefdesliedjes betekenen de woorden 'broer' en 'zus' eenvoudigweg 'liefste' en duiden dus geen bloedverwantschap aan. Het stelt symbolisch de opperste hemelse liefde voor tussen de mythische broer en zus, Osiris en Isis.

Hierna volgt een kleine bloemlezing van een paar liefdesgedichten:

Laat haar komen naar de lotusvijver,
Mijn mooie geliefde,
In haar doorschijnend gewaad
Van fijn linnen.
Laat haar baden dichtbij mij,
Tussen de bloemen,
Zodat ik haar kan vasthouden
Zodra haar ledematen uit het water verrijzen.

Ik zal binnen gaan liggen en ziekte veinzen,
Mijn buren zullen binnenkomen en mij bezoeken,
En mijn meisje zal komen en de artsen doen blozen van schaamte
Want zij alleen kent mijn ziekte.